Kordian - opracowanie
      Kordian | inne lektury | kontakt | reklama | Wersja mobilna
streszczenieopracowaniebohaterowieżycie i twórczość autoratest   


Kompozycja i struktura „Kordiana”

Utwór, przewidziany jako trylogia, rozpoczyna motto zaczerpnięte z poematu Słowackiego Lambro. Poprzez nie autor nawiązuje do roli poezji, którą będzie starał się określić w dalszej części dzieła. Kolejną „częścią składową” dramatu jest sugerowany podwójny wstęp, czyli „Przygotowanie” i „Prolog”. W żadnej z tych części nie ma jeszcze konkretnej akcji, zawiąże się ona dopiero w Akcie I.

W „Przygotowaniu” z diabelskiego kotła wyłaniają się sylwetki liderów powstania listopadowego. Jest to niejako ocena ... więcej

* * *


Książę Konstanty i jego stosunek do Polaków

Historia różnorako przestawia postać Konstantego. Z jednej strony jawi się on jako despota i tyran, zwolennik surowej dyscypliny, którą stosował w swojej Szkole Podchorążych, ta zaś była jego „oczkiem w głowie”. Przykładał wagę do szkolenia żołnierzy, pragnął, by wojsko, którym zawiaduje było karne i silne. To ono stanowiło o jego potędze, podobnie jak o potędze Królestwa Polskiego. Oficerowie nie lubili go, ponieważ zdarzało się, że ich poniżał (o takiej sytuacji mowa jest również w Kordianie), ranił ich dumę. Czasem dochodziło do desperackich aktów samobójstw wśród... więcej

* * *

Skok Kordiana w aspekcie historycznym

Być może pomysł przedstawienia skoku Kordiana przez szpaler żołnierskich bagnetów ma źródło w dwóch faktach, o których owego czasu mógł słyszeć Słowacki:

· pierwszy wspomina postać Wielkiego Księcia i pewnego odważnego oficera wykonującego przed wodzem popisowe skoki na koniu. Oficer wcale nie planował skoku przez bagnetową piramidę, lecz w pewnym momencie zwierzę przestało reagować na jego rozkazy. Napięcie rosło i Książę, nie wiedząc o problemach jeźdźca, był coraz bardziej zdenerwowany jego odwagą i zuchwałością. Wówczas wydał rozkaz, by wzniesiono rozległą piramidę z dwuna... więcej

* * *

Geneza „Kordiana”

W maju 1833 roku ukazał się w Paryżu trzeci tom Poezji Juliusza Słowackiego (Słowacki przebywał wówczas na emigracji (od 1831 roku), w październiku tego samego roku pisał do matki o rozpoczęciu nowego dzieła: „Piszę wielkie dzieło, napisałem już 1300 wierszy, ale to jest niczym w porównaniu do całej budowy. Cały dzień jestem roztargniony – w nocy piszę – a do 10 godziny rano śpię głęboko...”

Dramat ukazał się ono 24 marca 1834 roku w Paryżu, lecz bez nazwiska twórcy. Dzieło było wydane anonimowo. Nasuwa się pytanie „dlaczego?” Słowacki w momen... więcej

* * *

Znaczenie tytułu - „Kordian. Część pierwsza trylogii. Spisek koronacyjny.”

W jednym z listów do matki, pisanym z Genewy w listopadzie 1833 roku, Słowacki wyjaśniał: „po całych dniach przepisuję na gwałt mój nowy poemat, który nazywa się „Kordian”. Dziwne to imię sam dla mego idealnego człowieka [zna]lazłem.”

Jednakże tytuł, będący jednocześnie imieniem głównego bohatera, wcale nie jest przypadkowy, autor wybrał go z rozwagą. Badacze literatury dopatrzyli się związku między tym imieniem a łacińskim słowem „cor” oznaczającym serce. W dziewiętnastowiecznych słownikach: słowniku Samuela Lindego oraz Orgelbranda (Samuela Orgelbr... więcej

* * *

Znaczenie motta „Kordiana”

„Więc będę śpiewał i dążył do kresu
Ożywię ogień, jeśli jest w iskierce.
Tak Egipcjanin w liście z aloesu
Obwija zwiędłe umarłego serce;
Na liściu pisze zmartwychwstania słowa;
Chociaż w tym liściu serce nie ożyje,
Lecz od zepsucia wiecznie się zachowa,
W proch nie rozsypie... Godzina wybije,
Kiedy myśli słowa tajemne odgadnie,
Wtenczas odpowiedź będzie w sercu – na dnie.”

Tym fragmentem zaczerpniętym z poematu o całościowym tytule „Lambro, powstańca grecki. Powieść poetyczna w dwóch pieśniach", a powstałym w Paryżu w 1832 roku, wydanym tamże ... więcej

* * *

Krytyka literacka o „Kordianie”

Opinie, recenzje dotyczące nowo wydanych dzieł, pojawiają się zazwyczaj wkrótce po ich opublikowaniu. Kordian w tym przypadku nie był wyjątkiem. Ponadto komentarze na jego temat nie mogły pojawić się w prasie na terenach Królestwa Polskiego. Dzieło było tutaj lekturą zakazaną, podobnie jak na obszarze cesarstwa. Kilka recenzji wartych jest przytoczenia.

W dzienniku Juliana Ursyna Niemcewicza (poety, dramaturga, pamiętnikarza) można przeczytać następujące, niepochlebne wnioski: „Powróciwszy do siebie, znalazłem przysłane mi [...] nowe poema jednego z wariatów naszych, pod tytułe... więcej

* * *

„Kordian” jako dramat romantyczny

Z pozoru „Kordian” to tak zwany dramat niesceniczny. Trudno powiązać ze sobą „strefy” czasowe. Akcja toczy się w różnych miejscach, są to plenery - otwarte przestrzenie, i w różnych czasach, na przykład: „Przygotowanie” odbywa się ostatniej nocy 1799 roku, sceny z Aktu I dotyczą lat dwudziestych XIX wieku (napoleońskie opowieści Grzegorza), Akt II „Wędrowiec” zawiera datę 1828, a ujęte w nim spotkanie z papieżem (był nim wówczas – w 1828 roku Leon XII) kryje aluzje do czasów popowstaniowych (krytyka powstania listopadowego przez Kości... więcej

* * *

Losy Kordiana

Kordiana poznajemy jako piętnastoletniego młodzieńca, który wypoczywa w cieniu rozłożystej lipy na wiejskim podwórku. Obok niego przysiada stary sługa Grzegorz, czyszcząc broń myśliwską. Chłopak wspomina samobójstwo innego młodzieńca, najprawdopodobniej swojego przyjaciela. Ów przykry fakt staje się wstępem do rozważań nad sensem egzystencji. Kordian czuje się zagubiony, wypełnia go tęsknota, pragnie działać, lecz nie wie w jaki sposób i po co. Nie potrafi sprecyzować celu swojego życia. O duchowych rozterkach informuje Grzegorza:

„Posępny, tęskny, pobladły,
Patrzę na kwiatów skonani... więcej

* * *

„Kordian” na deskach teatrów – najciekawsze inscenizacje i opinie o nich

Po raz pierwszy „Kordiana” wystawiono 25 listopada 1899 roku w krakowskim Teatrze im. Juliusza Słowackiego. Spektakl reżyserował Józef Kotarbiński. Rolę głównego bohatera inscenizator powierzył Michałowi Tarasiewiczowi.

Kotarbiński o swojej inscenizacji powiedział: „(...) Bohater poematu jest skupieniem romantycznego marzyciela entuzjasty, który pada pod brzemieniem podjętego nad siły zadania.

W tym duchu oparcia całości o główną postać opracowałem na scenę tekst poematu, który musiał ulec skrótom i redukcjom. W teatrze rozlewność i fantazja poematów romantycznych z konie... więcej

* * *

Czas i miejsca akcji w „Kordianie”

Czas akcji

Przedstawione wydarzenia nie są ułożone chronologicznie, czas nie jest linearny. Niektóre sceny nawiązują do wydarzeń historycznych. „Przygotowanie” odbywa się ostatniej nocy 1799 roku – 31 grudnia. Wiedźmy i szatani tworzą wówczas przywódców powstania listopadowego (1830).

Akcja „Przygotowania” toczy się nocą z 31 grudnia 1799 roku na 1 stycznia 1800 roku. Ta data, według Słowackiego ma stanowić przełom wieków XVIII i XIX. Astarot oznajmia „Tysiąc osiemset lat wybiło”, Gehenna potwierdza „wiek dziewi... więcej

* * *

Spór Słowackiego i Mickiewiczem o rolę poezji

Słowacki podjął w Kordianie dialog ze swoim konkurentem – Adamem Mickiewiczem. Poeci stali się przeciwnikami w kwestiach polityczno – ideowych i poetyckich.

Słowacki prezentuje odmienną od Mickiewicza ideę poezji. Ów widział poetę jako wieszcza, proroka, opiewającego dzieje ojczyzny nad jej trumną. Pierwsza Osoba „Prologu” utożsamiana jest z Mickiewiczem i jego poetyckim programem:

„(...)Pozwól, Panie, tuszyć,
Że słowem zdołam cielce złote giąć i kruszyć...”


Słowacki wskazuje na rolę, jaką Mickiewicz wyznaczył poecie – jego ... więcej

* * *

Mesjanizm a winkelriedyzm – spór wieszczów o losy narodu polskiego

W Kordianie ścierają się dwa stanowiska ideowo – polityczne. Uwydatnia się zaszyfrowana polemika Słowackiego z Mickiewiczem dotycząca postrzegania i interpretacji losów narodu polskiego.

Każdy z poetów „wypracował” swoistą historiozofię (teorię dziejów). Mickiewicz ujmował dzieje narodowe w kategoriach metafizycznych, stworzył ideę mesjanizmu – poświęcenia za sprawę kraju. W III części Dziadów, w Widzeniu księdza Piotra ukazał losy Polski na wzór męczeństwa Chrystusa. Wyobraził Polskę jako Mesjasza rozpiętego na krzyżu niewoli (podporządkowanie zaborco... więcej

* * *

Motywy literackie w „Kordianie” Słowackiego

Motyw bohatera romantycznego

Kordian realizuje typową biografię bohatera romantycznego, łączy w niej cechy bohatera werterycznego (postać Wertera z powieści J. W. Goethego Cierpienia młodego Wertera) i bajronicznego (postać Hassana z poematu G. Byrona Giaur). Bohatera werterycznego cechuje wrażliwość, delikatność, wybujała fantazja, literackie fascynacje. Doświadcza zwykle niespełnionej miłość, której efektem jest próba samobójcza. Zwraca się ku naturze, która portretuje stany jego duszy. Czuje się wyobcowany, jest indywidualistą. By posiąść wiedzę o świecie i odnaleźć sens ż... więcej

* * *

Motyw spisku w „Kordianie” Słowackiego

Motyw spisku – pierwsza wzmianka o spisku pojawia się w tytule utworu Kordian. Część pierwsza trylogii. Spisek koronacyjny. Następnie ów wątek zostaje rozbudowany w Akcie III – spiskowcy zgromadzeni w lochach katedry św. Jana rozważają kwestię zamachu na cara.

Motyw spisku zostaje „rozpisany” w formie polemiki, w której kwestie etyczne przeplatają się ze sprawą niepodległości. Reprezentantami przeciwnych stanowisk są tu: Prezes i Ksiądz – niezdecydowani na zamach oraz Podchorąży i Starzec z Ludu – przekonani o słuszności i konieczności zabójs... więcej

* * *

Konflikt wartości w „Kordianie” Słowackiego

Kordian opowiada się za zabiciem cara. Sądzi, iż dzięki temu Polska zrzuci niewolnicze pęta. Wyjawia swój plan Spiskowym na tajnym zebraniu w lochach kościoła świętego Jana. Spiskowi, Prezes oraz Ksiądz nie popierają go. Lękają się konsekwencji takiego działania, zarówno politycznych (interwencja innych państw - z obawy o zagrożenie władzy monarszej), jak i etycznych. Prezes mówi o niemoralności czynu:

„Patrz, car zabity – we krwi – zabita rodzina –
Bo to następstwo zbrodni... lecz nas Bóg ukarze!”

Ksiądz również potępia zabójstwo zaprzeczające Boskim ... więcej

* * *

Nawiązania historyczne „Kordiana” - powstanie listopadowe i jego słynne bitwy

Powstanie listopadowe – jedno z polskich powstań narodowych. Wybuchło 29 listopada 1830 roku, a skończyło się 21 października 1831 roku. Skierowane było przeciwko Rosji ze względu na niedotrzymywanie postanowień Kongresu Wiedeńskiego z 1815 roku (należy pamiętać, że Polska znajdowała się wówczas we władaniu trzech mocarstw – Rosji, Austrii i Prus, po trzech rozbiorach).

Car Aleksander I (król Polski od 1801 roku do 1825 roku, po nim na tronie zasiadł Mikołaj I - za jego panowania wybuchło powstanie listopadowe) zniósł cztery lata później – w 1819 roku wolność prasy i wprow... więcej

* * *

Ocena powstania listopadowego w „Przygotowaniu” i portrety przywódców – „Kordian” Słowackiego

W prasie emigracyjnej po powstaniu listopadowym ukazały się pamiętnikarskie relacje o spisku koronacyjnym, który rzekomo został zawiązany w Warszawie i istniał od grudnia 1828 roku do maja 1829 roku. Dokumenty okazały się na tyle ciekawe, że Słowacki w oparciu o nie mógł wygenerować ideę swojego utworu oraz sprecyzować postawę głównego bohatera – Kordiana. Spisek – w sensie wydarzenia historycznego – był już wówczas przebrzmiałym epizodem, traktowanym przez pamiętnikarzy jedynie jako zarys genezy powstania listopadowego. Dlatego tematem przewodnim dzieła Słowackiego jest kl... więcej

* * *

Obraz polskiego społeczeństwa w „Kordianie” Słowackiego (sąd nad Polakami)

Słowacki nie kreśli w Kordianie pełnego, konkretnego obrazu polskiego społeczeństwa, zarysowuje głównie szkic nastrojów społecznych przed i po koronacji oraz snuje osobiste refleksje dotyczące zbiorowej rewolucji. Widać to wyraźnie w Akcie III, scenach: pierwszej, trzeciej i czwartej.

W scenie pierwszej obserwujemy tłum oczekujący na przejście cesarza (Mikołaja I), który ma być koronowany na króla polskiego. Lud wyczekujący monarchy komentuje to ważne wydarzenie. Odzywają się głosy z tłumu – niektórzy wnioskują o okrucieństwie władcy. Sądzą, iż jego rządy mogą być krwawe,... więcej

* * *

O roli poety i poezji w „Kordianie”

Słowacki prezentuje odmienną od Mickiewicza ideę poezji. Ów widział poetę jako wieszcza, proroka, opiewającego dzieje ojczyzny nad jej trumną. Pierwsza Osoba „Prologu” utożsamiana jest z Mickiewiczem i jego poetyckim programem:

„(...)Pozwól, Panie, tuszyć,
Że słowem zdołam cielce złote giąć i kruszyć...”


Słowacki wskazuje na rolę, jaką Mickiewicz wyznaczył poecie – jego słowo miało oddziaływać na umysły, wpływać na społeczeństwo, kreować i krzewić wartości. Wieszcz miał nawoływać do walki (model poezji tyrtejskiej wywodzącej się od... więcej

* * *

Obraz narodów europejskich w „Kordianie”

Kordian jako starszy – około dwudziestoletni mężczyzna - pragnie zdobyć wiedzę o świecie, poznać siebie: „Obym się sam ocenił, skoro świat ocenię...” Wyrusza w podróż po Europie.

W Anglii, rozmówiwszy się z Dozorcą w londyńskim James Parku, przekonuje się o dominacji pieniądza. Musi zapłacić za miejsce siedzące, im więcej zapłaci, tym więcej miejsca będzie mu przysługiwało:

„Na jednym lord się kładzie, a na drugim nogi,
A na trzecim kapelusz, to trzech pensów suma.”

Wieczorem po parku nie spacerują „czuli miłośnicy” –... więcej

* * *

„Kordian” - historia dojrzewania głównego bohatera

Jak każdy młody człowiek, tak i piętnastoletni Kordian przeżywa rozterki typowe dla wieku dojrzewania. Próbuje określić siebie, szuka życiowego celu, chce wybrać właściwą ścieżkę postępowania. Gnębią go wątpliwości natury egzystencjalnej, doświadcza pierwszych uniesień miłosnych. Jego uczucie to fascynacja Laurą. Dziewczyna ignoruje młodzieńca. Zadaje mu tym ból, który prowokuje Kordiana do samobójczej próby. Żyje i już jako starszy – około dwudziestoletni mężczyzna pragnie zdobyć wiedzę o świecie, poznać siebie: „Obym się sam ocenił, skoro świat ocenię...” Wyrusza... więcej

* * *

Plan wydarzeń „Kordiana”

1. Przygotowanie – stworzenie przywódców powstania listopadowego.

2. Prolog – idee poezji.

3. Akt I – Młodość Kordiana.

a. pesymistyczne refleksje Kordiana.

b. opowieści sługi Grzegorza.

c. miłość Kordiana do Laury.

d. nieudana próba samobójcza.

4. Akt II – Wędrówka Kordiana.

a. wieczorny odpoczynek w londyńskim James Parku.

b. Kordian w Dover (Anglia) – fascynacja Szekspirem.

c. spotkanie z Wiolettą we Włoszech.

d. wizyta w Watykanie – audiencja u papieża.

e. monolog na Mont – Blanc.

5. Akt III – Bunt Kordiana.

a. Lud przed k... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty z „Kordiana” Słowackiego

Z „Przygotowania”:
„Więc się koło tortury całe obróciło?
Każdy ząb jej rozdziera, każda śruba ciśnie.
Teraz, gdy niebo zabłyśnie,
Błyskawica trwa dłużej niż te wszystkie lata,
Zbiegłe męczarnią dla świata;
A każdy rok jak ślimak sunął się leniwo
Dla nędzarzy, dla głupich kochanków nadziei;
A gdy śliną ośrebrzył ślad zbiegłej kolei,
Ślizgał się po niej człowiek pamiątką pierzchliwą.
Obłąkani w przeszłości żeglarze
Brali imię dziejopisów;” (Szatan)

„Królu, niechaj poszukam w diabelskim psałterzu
Modlitwy na dzień, co się zowie z... więcej

* * *

Bibliografia

Przedmiotowa:

1. Juliusz Słowacki, Kordian (z oprac. M. Bizan i P. Hertz), Warszawa 1977

Podmiotowa:

1. Dernałowicz M., Juliusz Słowacki, Warszawa 1985

2. Hertz P., Portret Słowackiego, Warszawa 1955

3. Greń Z., Powrót „Kordiana”, Kraków 1964

4. Inglot M., Myśl historyczna w „Kordianie”, Wrocław 1973

5. Kowalczykowa A., Słowacki, Warszawa 1994

6. Krzyżanowski J., Dzieje literatury polskiej, Warszawa 1970

7. Krzyżanowski J., W świecie romantycznym, Kraków 1961

8. Maciejewski J., Kordian. Dramatyczna trylogia, Poznań... więcej

* * *

Artyzm „Kordiana” - stylistyka i język

Słowacki zastosował w Kordianie różnorodne techniki pisarskie wiążące się z charakterem świata przedstawionego. Prócz realistycznego kreowania postaci i sytuacji tożsamych z niemal reportażowym autentyzmem, pojawiają się sceny bardziej symboliczne, abstrakcyjne, przybierające formę wizji, na przykład Kordiana unoszący się na obłoku, uosobione Strach i Imaginacja, które towarzyszą zamachowcowi w drodze do carskiej sypialni.

Bohater tytułowy początkowo zaprezentowany jest bardzo naturalnie:
„Kordian, młody 15 – stoletni chłopiec, leży pod wielką lipą na wiejskim dziedzińcu (...)&#... więcej

* * *





Tagi: